Người xây dựng cốt truyện lên kế hoạch bao quát trước khi viết. Họ tạo ra dàn ý chi tiết, hồ sơ nhân vật và nghiên cứu tất cả các chi tiết cốt truyện. Thậm chí, họ biết cái kết từ trước khi bắt đầu viết kịch bản. Một số người xây dựng cốt truyện nổi tiếng bao gồm J.K. Rowling và John Grisham.
Người viết theo cách ngẫu hứng sẽ làm việc theo kiểu “ngồi đâu viết đấy”, đào sâu vào câu chuyện với rất ít kế hoạch. Họ khám phá câu chuyện, đi theo các nhân vật và khoảnh khắc. Một số ví dụ về người viết kiểu không cần kế hoạch có Stephen King và Margaret Atwood.
Ngoài ra, cũng có những người viết theo dạng ở giữa, là tổng hợp của hai kiểu người viết (“plantser”). Họ sử dụng cách tiếp cận kết hợp lên kế hoạch và khám phá. Ví dụ, bạn có thể có ý tưởng định sẵn, nhưng nếu nhân vật chiếm lấy ngôi vị vào lúc nào đó, bạn có thể viết theo nhân vật. George R.R. Martin coi cách tiếp cận của ông là “người làm vườn”, gieo hạt, quan sát điều gì sẽ nảy nở và nhổ những cỏ dại không phù hợp với cấu trúc của ông.
Trong thế giới viết tiểu thuyết, bạn có thể chọn phương pháp của riêng mình. Nhà xuất bản không quan tâm bạn viết bằng cách nào, miễn là giao trang viết cho họ đúng hạn. Nhưng trong thế giới biên kịch, mọi thứ vận hành rất khác.
Khi làm việc theo hợp đồng với hãng phim, công ty sản xuất, kênh phát hành, đa số hợp đồng chuyên nghiệp yêu cầu dàn ý là phần cần nộp từ sớm. Nhà sản xuất cần thấy bạn lập sơ đồ câu chuyện như thế nào trước khi họ trả tiền cho kịch bản cuối cùng vì họ muốn biết bạn có kế hoạch hay không.
Vì vậy, nếu bạn là người viết ngẫu hứng, bạn cần phải thích ứng với cách làm việc chặt chẽ này.
Ngoài ra, việc viết mà không cần biết cái kết có thể ảnh hưởng đến bạn khi viết kịch bản phim. Biên kịch có kinh nghiệm và những người chuyên nghiệp trong công nghiệp phim thường ưu tiên đưa ra câu chuyện và lên kế hoạch về cấu trúc trước khi bắt đầu nhảy vào viết kịch bản.
Điều này không có nghĩa là bạn hoàn toàn không thể viết ngẫu hứng khi viết kịch bản. Nhiều nhà biên kịch khởi đầu là người viết ngẫu hứng khi viết kịch bản tự do. Nhưng nếu bạn viết kịch bản theo hợp đồng, bạn cần có sự thích ứng.
Tham khảo
1. Lợi thế của Người xây dựng cốt truyện
Lập dàn ý cho phép nhà biên kịch làm việc nhanh hơn một khi họ bắt đầu viết kịch bản vì họ đã giải quyết các vấn đề chính của câu chuyện trong quá trình lên kế hoạch.
Lập dàn ý cũng cho phép bạn thay đổi câu chuyện mà không cần phải tốn công sức viết lại toàn bộ kịch bản.
Câu chuyện phức tạp hoặc dựa trên cốt truyện thường tận dụng ưu thế từ lập dàn ý. Những thể loại câu chuyện như bí ẩn phức tạp không phù hợp với người viết ngẫu hứng.
Đối với các hợp đồng viết chuyên nghiệp, lập dàn ý trở thành công việc cộng tác. Một khi đã hoàn thành dàn ý và được duyệt, quá trình viết sẽ trở nên dễ dàng hơn. Sau đó, bạn có thể giảm thiểu góp ý với bản thảo đầu tiên và các yếu tố câu chuyện chính đã được đồng thuận từ trước.
2. Lợi thế của Người viết theo ngẫu hứng
Tại sao người viết lại né tránh lập dàn ý trong khi nó có thể đem lại rất nhiều lợi ích?
Đối với một số cây viết, lập dàn ý gây ảnh hưởng đến cảm hứng kể chuyện của họ. Khi lập dàn ý, họ đã có được sự “thỏa mãn” ngay trong quá trình lập kế hoạch và mất động lực để thực sự viết nó.
Người viết theo ngẫu hứng thường mô tả quá trình viết là khi các nhân vật trở nên sống động và kể cho họ cần làm gì tiếp theo. Bất kỳ cây viết nào cũng cảm nhận được “luồng điện” này. Sự ngẫu hứng có thể dẫn đến những giọng nhân vật nguyên bản và bước ngoặt câu chuyện bất ngờ mà kịch bản được dàn ý trước không có được.
Tuy nhiên, viết kịch bản tự do thường dẫn đến phải viết lại nhiều hơn vì những kịch bản này cần biên tập lại để cắt bỏ các phần chất liệu thừa và tổ chức lại các cảnh.
Nhiều cây viết mới đã phải bỏ kịch bản vì bị mất phương hướng.
David Koepp, một trong những cây viết có kinh nghiệm và thành công nhất, luôn luôn sử dụng lập dàn ý. Ông đã chia sẻ rằng nhiều người chỉ có thể viết 20 trang đầu của kịch bản rất hay, nhưng sau đó gặp khó khăn vì thiếu sự lên kế hoạch.
Viết theo cách nào cũng sẽ có điểm mạnh điểm yếu, bạn nên tìm cách hữu dụng nhất với mình.
Đa số cây viết tồn tại đâu đó giữa hai thái cực là xây dựng cốt truyện cực đoan và hoàn toàn ngẫu hứng. Tuy nhiên, bạn có thể lập dàn ý các cột mốc cốt truyện chính, nhưng lại vừa viết vừa khám phá các tương tác của nhân vật. Hoặc, bạn có thể viết tự do hoàn toàn bản thảo đầu tiên, rồi sau đó lập dàn ý ngược lại để xác định bạn đã viết gì trước khi tái cấu trúc kịch bản.
Đối với nhà biên kịch Jo Light, tác giả bài viết, việc viết ngẫu hứng thường được ứng dụng như bài tập nhiều hơn. Cô có thể viết một cuộc hội thoại độc đáo giữa hai nhân vật mà sẽ không bao giờ gặp nhau để xem cách họ tương tác với nhau như thế nào hoặc viết một trường đoạn từ điểm nhìn của một nhân vật khác. Những bài tập này có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện trong kịch bản. Nhưng thông thường, cô không lên kế hoạch những phần này mà chỉ để cho nhân vật dẫn dắt.
Nhìn chung, cộng đồng biên kịch thường thiên về việc xây dựng cốt truyện vì cần thiết. Nhưng thậm chí trong khung đó, bạn vẫn có thể giữ sự ngẫu hứng. Nếu cảm hứng đưa đẩy điều gì đó thú vị, bạn có thể đi dạo chơi chỗ khác và quay trở lại con đường đã lên kế hoạch khi sẵn sàng.
Nếu bạn là người viết ngẫu hứng tự nhiên nhưng cần đón nhận lập dàn ý cho công việc chuyên nghiệp, hãy khởi đầu từ từ.
Bạn có thể bắt đầu với beat sheet, một phiên bản cô đọng của kịch bản, dài hơn logline nhưng chỉ trong vài trang. Hãy thiết lập các hồi, xác định biến cố khởi đầu, bước ngoặt lớn và kết phim.
Khi bắt đầu nghĩ về các cảnh, hãy sử dụng các tấm thẻ để theo dõi những đường dây cốt truyện cho câu chuyện A, câu chuyện B và các cốt truyện phụ.
Trong quá trình viết, bạn sẽ khám phá ra những thứ thì gì đó trong dàn ý nhưng không hợp lý với cảnh phim. Vì vậy, bạn vẫn cần sự linh hoạt.
Dàn ý đầu tiên phác thảo những yếu tố cơ bản. Khi viết, bạn sẽ phát triển những ý tưởng mới để góp ý với dàn ý. Sau đó, bản thảo thứ hai trở thành sự kết hợp của cả lên kế hoạch và khám phá.
Học cách lập dàn ý không có nghĩa là từ bỏ việc vừa viết vừa khám phá. Bạn vẫn có thể sử dụng phương pháp viết ngẫu hứng, đặc biệt là trong giai đoạn đầu. Lập dàn ý chỉ là thêm một công cụ khác cho quá trình của bạn, giúp bạn dễ dàng tìm việc trong quá trình lâu dài.
Tham khảo
